Terwijl de totale afzet van gewasbeschermingsmiddelen in Nederland daalt, neemt het gebruik van PFAS-bevattende pesticiden juist sterk toe. Dat blijkt uit een gezamenlijk onderzoek van zeven provincies en de Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin). PFAS-pesticiden bevatten moeilijk afbreekbare stoffen die zich kunnen ophopen in bodem en grondwater en zo een risico kunnen vormen voor drinkwaterbronnen, meldt onderzoeksinstantie CLM.
Momenteel zijn er 25 PFAS-pesticiden toegelaten in Nederland, waaronder tien fungiciden, acht herbiciden en zeven insecticiden. In totaal zijn er 115 middelen op de markt die deze 25 PFAS-pesticiden bevatten. De PFAS-pesticiden zijn uitgesloten van het Europese PFAS-restrictievoorstel, maar inmiddels wel aangemerkt als Zeer Zorgwekkende Stoffen vanwege risico’s voor mens en milieu.
Gebruik van PFAS-pesticiden
PFAS-pesticiden worden het meest gebruikt in de bollenteelt (lelies en tulpen) en in akkerbouwgewassen zoals aardappelen, suikerbieten, snijmais en wintertarwe, meldt onderzoeksinstantie CLM. Opvallend is dat de afzet van PFAS-pesticiden in de periode 2010-2023 is gestegen van ca. 150.000 kg tot ruim 250.000 kg. In de groep PFAS-fungiciden is de afzet het grootst én het meest gestegen, aldus onderzoeker Peter Leendertse van CLM.
Te hoge PFAS-concentraties
De onderzoekers constateren dat in meer dan de helft van de rivierwatermonsters en in tien procent van de grondwatermonsters te hoge PFAS-concentraties voorkomen. De meetgegevens wijzen op toenemende verontreiniging, maar het onderzoek kan geen direct verband aantonen tussen landbouwkundig grondgebruik en de aanwezigheid van moeilijk afbreekbare stoffen zoals trifluorazijnzuur (TFA) in het grondwater. TFA is weer een afbreekproduct van PFAS-pesticiden.
CLM-onderzoeker Leendertse verduidelijkt dat er tijdens het onderzoek is gemeten op landbouw- en niet-landbouwmeetpunten. „Op grasland wordt bijvoorbeeld niet gespoten. We hebben daarom een onderscheid gemaakt en de meetpunten op plekken waar PFAS-pesticiden worden gebruikt, apart bekeken. Dan zien we op enkele meetdieptes een verband tussen te hoge PFAS-concentraties en het gebruik van PFAS-pesticiden.” Leendertse geeft aan dat de onderzoeksresultaten aansluiten op die van recent Deens en Duits onderzoek.
Aanvullende maatregelen
Onderzoeksinstantie CLM doet naar aanleiding van de onderzoeksresultaten aanbevelingen aan de zeven deelnemende provincies. Een daarvan is het actief informeren van gebruikers over het effect van PFAS-pesticiden. Ook raadt CLM de provincies aan om hun grondwatermeetnet uit te breiden met relevante PFAS-metabolieten (afbraakproducten van PFAS-pesticiden).
Provincie Noord-Holland gaat na of het beperken van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden een proportionele en effectieve maatregel is. De provincie geeft aan de ontwikkelingen rondom PFAS nauwgezet te volgen. Ook dringt zij aan op aanvullende maatregelen op landelijk overheidsniveau om risico’s voor bodem, grondwater en drinkwater te beperken.
CLM maakte een overzicht van PFAS-pesticiden in de landbouw. De flyer is hier te downloaden.
