Op 8 januari 2025 promoveerde Lennart van Melis aan de Universiteit Utrecht op zijn onderzoek naar de invloed van endocriene verstorende stoffen (EDC’s) op de hersenontwikkeling. Deze stoffen, die onder andere kunnen zitten in gewasbeschermingsmiddelen, kunnen het hormonale systeem van levende organismen verstoren.
Het proefschrift, getiteld Endocrine Disrupting Chemicals and the Developing Brain: Assessing Acute and Chronic Neurotoxicity In Vitro Using Microelectrode Array Recordings, onderzoekt hoe verschillende chemische stoffen, zoals gewasbeschermingsmiddelen, plasticbestanddelen en vlamvertragers, invloed hebben op de neuronale activiteit en de vorming van hersennetwerken in cellen van mannelijke en vrouwelijke ratten.
Verstoring communicatie tussen neuronen
Het onderzoek heeft aangetoond dat EDC’s, die vaak in gewasbeschermingsmiddelen en andere industriële producten worden aangetroffen, de communicatie tussen neuronen kunnen verstoren, zelfs bij concentraties die vergelijkbaar zijn met de blootstelling aan mensen. De effecten variëren, afhankelijk van de soort chemische stof en de duur van de blootstelling. Van Melis ontdekte daarnaast dat de effecten tussen mannelijke en vrouwelijke cellen niet altijd hetzelfde zijn, wat wijst op sekse-specifieke reacties op chemische stoffen. Deze bevindingen hebben belangrijke implicaties voor de beoordeling van neurotoxische effecten van EDC’s, wat van invloed kan zijn op zowel de volksgezondheid als de regelgeving rondom chemische gewasbeschermingsmiddelen.
De resultaten suggereren dat sommige van de waargenomen neurotoxische effecten niet via de bekende hormonale routes verlopen, maar eerder door directe toxische mechanismen die neuronen beïnvloeden. Dit heeft belangrijke gevolgen voor de veiligheidsevaluaties van chemicaliën, met name die welke veel worden gebruikt in de landbouw, zoals gewasbeschermingsmiddelen en vlamvertragers (landbouwplastics, silo’s, opslagfaciliteiten en landbouwmachines). De bevindingen onderstrepen de noodzaak om de impact van chemische gewasbeschermingsmiddelen op de gezondheid van mens en milieu beter te begrijpen.
Brede bezorgdheid
De aanleiding voor dit soort onderzoek ligt in bredere bezorgdheid over EDC’s. EDC’s worden al langer bestudeerd omdat ze hormoonfuncties verstoren én neuro-ontwikkeling kunnen beïnvloeden, vooral bij blootstelling tijdens gevoelige periodes zoals de foetale fase en vroege jeugd. Effecten kunnen variëren van leer‑ en geheugenproblemen tot gedragsveranderingen. Er zijn al meerdere wetenschappelijke artikelen gepubliceerd die aansluiten op dit promotieonderzoek.
