Volgens Minister Hans Vijlbrief moet iedereen in Nederland recht hebben op eerlijk loon, ongeacht afkomst. Hij zei dat een wijziging van de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag werknemers “beter beschermt tegen werkgevers die hun personeel onderbetalen”.
De minister schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat er een wet komt die regelt dat in situaties waarin niet kan worden vastgesteld of het minimumloon is betaald, de werkgever dit moet kunnen aantonen. Tot nu toe moesten werknemers of de Arbeidsinspectie bewijzen dat er sprake was van onderbetaling.
Rechtsvermoeden
De nieuwe regeling introduceert het begrip rechtsvermoeden. Dit is een juridisch instrument waarbij de bewijslast bij de tegenpartij komt te liggen om te bewijzen dat iets niet klopt. Als de werkgever de gevraagde loonadministratie niet kan tonen, mag de Arbeidsinspectie een fictieve onderbetaling berekenen en de werkgever verplichten tot nabetaling. Ook in de rechtszaal moet de werkgever straks kunnen aantonen dat het wettelijk minimumloon correct is betaald. Dit maakt het voor werknemers makkelijker hun recht op loon af te dwingen.
Een verplichte nabetaling kan voor een werkgever fors in de papieren lopen. Vooral in sectoren met veel arbeidsmigranten kan een achterstallig loon voor één of meerdere werknemers snel oplopen tot een aanzienlijk bedrag. Het rechtsvermoeden zorgt ervoor dat de werkgever volledig verantwoordelijk is om aan te tonen dat het minimumloon correct is betaald, en kan dus leiden tot hoge nabetalingen als de administratie niet op orde is.
De urgentie voor deze wijziging is groot. Problemen doen zich vooral voor bij arbeidsmigranten in slachterijen, land- en tuinbouw en logistiek. Vaak ontbreekt volledige administratie, waardoor werknemers hun recht op loon niet kunnen afdwingen. Het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten, ingesteld in 2020, adviseerde daarom om een instrument als het rechtsvermoeden in te voeren. Al eerder, in 2011, wees een parlementaire commissie op de slechte huisvesting en het hoge aantal malafide uitzendbureaus.
Uitzendbureaus en arbeidsomstandigheden
De maatregel raakt niet alleen de directe werkgever, maar ook uitzendbureaus die arbeidskrachten bemiddelen. Uitzendbureaus zijn formeel de werkgever van veel arbeidsmigranten en moeten aantonen dat deze werknemers het minimumloon krijgen. Tegelijkertijd blijven misstanden bestaan in sectoren waar veel tijdelijke of seizoensarbeid wordt uitgevoerd. Daar is soms sprake van slechte huisvesting, late betaling, overuren zonder vergoeding en beperkte handhavingsmogelijkheden.
Volgens vakbonden en gemeenten wordt op sommige plekken gesproken van moderne slavernij. Het rechtsvermoeden moet hier een preventieve werking hebben. Werkgevers hebben meer reden hun administratie op orde te houden en werknemers daadwerkelijk te betalen wat hen toekomt.
De volgende stap is dat de minister het rechtsvermoeden de komende maanden verder uitwerkt tot een concreet wetsvoorstel. Daarna volgt toetsing op uitvoerbaarheid, debat en behandeling in de Tweede Kamer, waarna de wet werknemers beter moet beschermen tegen onderbetaling en misstanden.
