De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft op 15 mei 2026 een leidraad gepubliceerd over het delen van data uit slimme apparaten. Daarmee geeft de toezichthouder voor het eerst praktische uitleg over de Europese Dataverordening, die sinds september 2025 geldt.
De ACM-leidraad richt zich op fabrikanten, leveranciers en verkopers van slimme apparaten en digitale diensten. In de land- en tuinbouw gaat het bijvoorbeeld om trekkers, oogstmachines, klimaatsystemen en bodemsensoren. Volgens de Europese regels moeten gebruikers makkelijker toegang krijgen tot de data die deze systemen verzamelen. Ook moeten zij die gegevens kunnen delen met derden, bijvoorbeeld voor precisiebemesting, irrigatieadvies of teeltoptimalisatie.
Lagere kosten, minder milieubelasting
De toezichthouder noemt als voorbeeld een akkerbouwer die data uit sensoren en oogstmachines deelt met een bedrijf dat advies geeft over watergift en bemesting. Zo’n uitwisseling van gegevens moet leiden tot lagere kosten en minder milieubelasting. Bedrijven moeten gebruikers voortaan ook duidelijk uitleggen welke gegevens ze verzamelen, hoe zij die kunnen opvragen en onder welke voorwaarden ze deze gebruiken. Toegang moet bovendien kosteloos, eenvoudig en veilig zijn.
Recht op toegang
Opvallend is dat de Europese regels niet spreken over juridisch eigendom van gegevens. De Dataverordening geeft gebruikers vooral rechten op toegang, gebruik en delen. Daarmee probeert Brussel te voorkomen dat data opgesloten blijven in gesloten systemen van machinebouwers en softwarebedrijven. In de praktijk verschuift de discussie naar de vraag hoe telers grip houden op hun data, hoe ze kunnen overstappen tussen systemen en weten wie toegang heeft tot welke gegevens.
Binnen de landbouwsector speelt die discussie al jaren. Organisaties praten al langer over toegang tot landbouwdata, hergebruik van gegevens.
Sector liep vooruit op Europese regels
De landbouwsector liep al vooruit op de discussie over data delen. BO Akkerbouw introduceerde in 2019 al een eerste gedragscode voor datagebruik in de agrifoodsector. Die code moest boeren en telers meer duidelijkheid geven over toestemming, privacy, transparantie en hergebruik van data. Eind 2024 verscheen een vernieuwde versie waarin ook de Europese Data Act werd verwerkt. In maart 2025 ondertekende de KAVB samen met meerdere andere organisaties de vernieuwde gedragscode.
Van vrijwillig naar regelgeving
Met de nieuwe ACM-leidraad verschuift het onderwerp van vrijwillige sectorafspraken naar Europese regelgeving en toezicht. Volgens de ACM is zij de eerste nationale toezichthouder in Europa die bedrijven praktische handvatten geeft voor het delen van data onder de nieuwe regels.
De huidige leidraad is nog voorlopig. Later dit jaar komt de Europese Commissie met aanvullende richtlijnen. Eind 2026 volgt bovendien een aparte ACM-leidraad over clouddiensten en het overstappen tussen aanbieders.
