Het groene onderwijs stoomt nieuwe kwekers en telers klaar voor het runnen van een toekomstig bloembollen- of vasteplantenbedrijf. Wat hebben zij nodig om het vak goed uit te blijven oefenen? In deze serie delen docenten hun visie.
Telen in de toekomst: welke kennis heb je daarvoor nodig? Voor Ard Kroon, docent Plantenteelt, is de wisselwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs essentieel. Daarom betrekken hij en zijn collega’s de sector vanaf het begin bij het onderwijs. „De teler van de toekomst moet van heel wat markten thuis zijn. Wat ik vandaag in de klas vertel, is morgen alweer verouderd. De nieuwste ontwikkelingen komen bij de kwekers vandaan.”
Meer dan tien paar schoenen staan er voor de deur van de kantine van bloemengroothandel Ruiter-Wever. In de ochtend lessen volgen in het schoolgebouw in Hoorn, in de middag een les in de praktijk: negen studenten van het Vonk College zijn samen met vakdocent Marga van der Meer naar Andijk gekomen om te luisteren naar bloembollenkwekers Stef Ruiter en Peter Zonneveld. Beide kwekers zijn aangesloten bij Natural Living and Growth Nederland (NLG) en gaan met de studenten in gesprek over hun visie op de bollenteelt in de toekomst. NLG is een club van Noord-Hollandse bloembollenkwekers die zich al tien jaar inzet voor duurzame bodemverbetering en het minderen van chemische middelen in hun bloembollenteelt. De gastles op locatie in Andijk is onderdeel van de lessen over toekomstbestendige bollenteelt.
Volgens Ard Kroon, vakdocent Plantenteelt aan het Vonk College en collega van Van der Meer, zijn excursies zoals deze bij Ruiter-Wever essentieel voor het opleiden van de telers van de toekomst. „Wat ik vandaag in de klas vertel, is morgen alweer verouderd. De nieuwste ontwikkelingen komen toch bij de kwekers vandaan. Bovendien leeft het veel meer onder de studenten, als een kweker het aan ze uitlegt.”
Over Ard Kroon
Ard Kroon is docent Plantenteelt aan het Vonk College MBO (voorheen: Clusius College) in Hoorn. Als 19-jarige studeerde hij af aan diezelfde school, waarna zijn carrière begon op de bloembollenkwekerij van zijn vader. Kroon nam het bedrijf over en werkte ruim dertig jaar met bijzondere bolgewassen, botanische irissen, narcissen en tulpen. Als kweker kwam hij erachter dat hij het erg leuk vond om stagiairs te begeleiden. De vraag of het bedrijf gemoderniseerd ging worden of dat hij zelf iets anders zou gaan doen, werd daarom beantwoord met een vakdocentenopleiding aan Aeres Hogeschool in Wageningen. Zijn bollenschuur en bollenland verhuurt hij, zo blijft hij dicht verbonden met het kwekersvak.
Toekomstbestendige bollenteelt
Aan de grote tafel in de kantine in Andijk vindt een open gesprek plaats tussen de studenten en de kwekers. Voor de vakdocenten van het Vonk College was het een logische keus om NLG bij de lessen over toekomstbestendige bollenteelt te betrekken. Samen werken Vonk en NLG aan het project en kennisnetwerk ’Biodivers Perspectief’, waarbij onderwijs en bedrijfsleven hun kennis bundelen over natuurinclusieve teelt.
Van der Meer: „Een onderwerp dat daarbij hoort, is bodembewerking. Hoe zorg je voor een gezonde bodem? Bijna geen enkele teler heeft dat vroeger op school geleerd. NLG heeft die kennis in de loop der jaren toch opgedaan. Ze komen van een reguliere teelt en hebben steeds wat aanpassingen doorgevoerd in hun bedrijf. En hebben zo ervaren wat dat doet met hun teelt, de financiën, hoe het gaat in de praktijk. NLG profileert zich goed en er wordt ook echt naar hen geluisterd.” Later zegt Kroon daarover: „Nu krijgen de studenten ook bodemkundeles. Biodiversiteit is niet alleen boven de grond te zien, het gaat er ook om wat er onder de grond leeft. Dan kan het zo zijn dat er vijf fusariumsporen te vinden zijn. Maar een gezonde bodem telt dan nog 95 goedaardige schimmels waartegen een fusariumspoor moet strijden om ruimte te winnen. Die goedaardige schimmels werken dan in je voordeel. Schimmels en bacteriën werken ook samen met plantenwortels om voeding vrij te maken, de wateropname te verbeteren en weerbaarheid te vergroten. En ondertussen weten we ook dat je niet alleen naar schadelijke aaltjes moet kijken, maar meer naar de balans tussen goede en kwade.”
Voordat de schoenen weer worden aangetrokken voor een rondje door het bedrijf, zet Zonneveld de studenten aan tot nadenken. „Probeer een keer wat anders. Sta ervoor open. Dat we iets al veertig jaar hetzelfde doen, betekent niet dat het de juiste manier is. Kijk gewoon eens wat het gevolg is als je de laatste paar meters van het bed niet meespuit, of meebemest. Daar leer je al heel veel van.”
Hightech en NLG
Als de studenten het bedrijf weer inlopen, wordt er nieuwsgierig rondgekeken. Ze komen langs een paar monteurs die bezig zijn om een grote installatie in elkaar te zetten. „Hier worden twee WKO’s geplaatst. Dat is een duurzame energievoorziening waarmee het hele bedrijf kan worden gekoeld en verwarmd.” Veel vragen voor Ruiter, de eigenaar van het bedrijf. Hij neemt de tijd om het uit te leggen, al gaan sommige vragen misschien meer over andere zaken dan waarvoor de studenten oorspronkelijk zijn langsgekomen. Toch weet Ruiter de vragen over hun plaatsspecifieke spuit en wiedrobot te koppelen aan NLG en natuurinclusieve teelt.
Hij vertelt: „Hightech ondersteunt de werkwijze vanuit NLG. Biostimulanten zijn bijvoorbeeld onderdeel van ons spuitprogramma. En we planten bijvoorbeeld een bloemenmengsel als buffer en als onderzaai. Daarin zijn we constant bezig om een balans te bewaken: te veel overwoekerend onkruid zorgt ervoor dat de bollen niet genoeg ruimte hebben om te groeien. Voor een onkruidloos perceel zijn weer heel veel middelen nodig, dat wil je ook niet. Hightech, in dit geval de wiedrobot, helpt ons het onkruid te beheersen. Zo leggen we de puzzel van plaatsspecifieke landbouw en NLG in elkaar.”
Ook hightech-ontwikkelingen brengen meer vragen met zich mee, vertelt Ruiter. Hij wijst de studenten op het computerscherm dat aan de wiedrobot is bevestigd. „Wij zijn nu eigenaar van de data die de wiedrobot opslaat om zijn werk te doen. We kunnen ‘m bovendien zelf aanpassen, door er een driptool aan te hangen of een schoffel. Deze robot is nog 100% in de onderzoeksfase. Er zijn inmiddels al andere robots op de markt en er zullen in de komende tijd nog meer robots op de markt komen. Wij hebben nu zelf de controle over het algoritme van deze wiedrobot. Maar wie wordt in de toekomst de eigenaar van de data die de robots opslaan?”
Docent Van der Meer is erg te spreken over de manier waarop Ruiter en Zonneveld het gesprek insteken. Ze zegt: „Studenten moeten lesstof op verschillende manieren verwerken, voordat nieuwe kennis beklijft. Deze bezoeken zijn een heel goede kapstok om kennis aan te hangen. Zo’n rondleiding maakt indruk, dat vergeten ze niet zo snel.”
Contact met de sector
Terwijl de tweedejaars bij Ruiter-Wever op excursie zijn, buigen eerstejaars studenten Plantenteelt zich over een broeischema in Excel. Kroon loopt door het klaslokaal en assisteert waar nodig. Als het broeischema is goedgekeurd, gaan de leerlingen aan de slag met de tulpenbollen die ze hebben meegenomen van hun stagebedrijf. De bollen worden geplant in een van de kassen naast de school. Kroon: „Er staan 400 bakken in de kas klaar voor de tulpenbroei. De studenten broeien hun eigen tulpen en krijgen ook nog drie lessen van kwekers bij een tulpenbroeierij. De tulpen die ze zelf hebben gebroeid, mogen ze verkopen in de week van Valentijnsdag, dat is vaak een echte strijd. Want wie verdient er het meest?” De aard van de opdracht is afhankelijk van het seizoen. De tulpenteelt legt de basis van de lessen. „Maar”, zegt Kroon, „De studenten zoeken ook een eigen teelt uit om mee aan de slag te gaan. Het maakt me niet uit wat voor teelt dat is, als ze zich er maar in willen verdiepen. Ook hier moeten zij het contact met de sector opzoeken. Ze spreken met twee veredelaars, twee kwekers, twee bemiddelaars en twee afnemers van het gewas en schrijven dan een bedrijfsplan. Op deze manier komen ze alvast in contact met bedrijven en bouwen ze een netwerk op.”
Meebewegen
Studenten van de opleiding Plantenteelt krijgen twee dagen per week les op school, een dag staat in het teken van teeltles en op de andere twee dagen lopen ze stage. De lessen op school hebben steeds meer een economische ondertoon. Kroon: „Bollen telen, dat krijgen de studenten vaak mee van huis. Maar je moet van veel meer markten thuis zijn. Ongeveer de helft van de studenten heeft uiteindelijk een eigen onderneming. Daarom verdient de commerciële kant van de plantenteelt ook zeker de aandacht.”
Een actuele term die steeds vaker doorsijpelt in de lessen is de ’license to produce’. „Een actie van een individu kan de hele sector schaden. Dat moet tot de studenten doordringen. Als je niet netjes met je middelen omgaat, belandt het zo in het oppervlaktewater. We hebben het regelmatig in de klas over nieuwe verscherpte waterkwaliteitsnormen. Ook heeft iedereen nu wel door dat de maatschappelijke druk op de sector groot is. Rekening houden met de rest van je omgeving hoort erbij. Dat zijn namelijk niet alleen je dorpsgenoten, maar ook je klanten. Zorg dat je die te vriend houdt!”
Belevingswereld
„We zitten als sector midden in een transitie,” zegt Kroon. „Er komt wel wat aan voor deze jonge telers. Maar verandering is van alle tijden en we hebben ons tot nu toe steeds aan kunnen passen. Ik denk wel dat we verjonging in bedrijven nodig hebben om vernieuwing in de bloembollensector in te kunnen luiden.” Het Vonk College wil daarin meebewegen, besluit Kroon. „Het gaat steeds vaker over een weerbare teelt, een gezonde bodem, sterke rassen. Er moeten minder middelen worden gebruikt en dat kan ook. Hoe gaan we onze jongens en meiden daarover na laten denken? Zeker 60% van de studenten is opgegroeid op een bollenbedrijf met reguliere teelt. Ik denk dat biologisch telen nog een stap te ver is van de huidige bedrijfsvoering. We telen daar te intensief voor, de bollenteelt is nog steeds een monocultuur. De visie van NLG ligt dichter bij de belevingswereld van de studenten die zelf ook al het een en ander van huis uit hebben meegekregen. Het is een van de manieren om in de toekomst verder te kunnen. We willen hen kennis laten maken met bedrijven die hier al over hebben nagedacht.”
Vakidioten
„Voor een kweker is het ook heel leuk om jongeren wat nieuws te leren,” zegt Kroon. Hij spreekt uit eigen ervaring: op zijn eigen bloembollenkwekerij begeleidde hij regelmatig stagiairs. „Er lopen genoeg jongens en meisjes op school rond die uiteindelijk het bedrijf van hun ouders overnemen, maar eerst nog een paar jaar ergens anders aan de slag willen. Als je zo’n student al vroeg meemaakt, weet je wat voor vlees hij in de kuip heeft. Het zijn jongeren met veel potentie om stagiair of toekomstig werknemer op jouw bedrijf te worden.” Hij denkt nog even na en zegt dan: „Bovendien zijn kwekers vaak echte vakidioten die het ontzettend leuk vinden om over hun vak te vertellen. Dat werkt ook mee.”
Het curriculum voor toekomsttelers
Van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en de achteruitgang van water- en bodemkwaliteit tot ruimtetekort, groeigrenzen en personeelsschaarste: de uitdagingen blijven zich opstapelen en hebben steeds meer impact op de groene sector. Toekomsttelen, dat vergt een andere manier van denken. Het groene onderwijs stoomt nieuwe kwekers en telers klaar voor het runnen van een toekomstig bloembollen- of vasteplantenbedrijf. Wat hebben zij nodig om het vak goed uit te blijven oefenen? In deze serie delen docenten hun visie.
