Minister Robert Tieman, minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft recent in een Kamerbrief extra maatregelen aangekondigd om aan de doelen van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) te voldoen. De maatregelen met de meeste impact voor de land- en tuinbouw heeft Artemis op een rijtje gezet.
Tieman, acht aanvullende maatregelen nodig zijn om aan de KRW te voldoen. Hij baseert zich op De Staat van het Water, een rapportage over het waterbeleid van (IenW) en Unie van Waterschappen met een verdere uitleg in het Dashboard voortgang KRW. De Europese richtlijn stelt doelen voor schoon en gezond water voor mens en natuur. Ondanks grote inspanningen van overheden en sectoren zullen naar verwachting niet alle doelen voor 2027 worden gehaald. „In ons waterland genieten we allemaal van rivieren, meren, beken en plassen. Dat we allemaal baat hebben bij schoon water, blijkt ook uit het grote aantal partijen waarmee we afspraken hebben gemaakt om ons water schoner te krijgen. Ik vind het heel mooi dat zo veel verschillende partijen hieraan meedoen. Samen gaan we voortvarend aan de slag met deze extra maatregelen”, aldus de bewindsman.
De Europese Commissie wees er eerder op dat extra inzet nodig is om lozingen en uitspoeling uit de landbouw te verminderen. In haar evaluatie benadrukt de Commissie dat het verbeteren van de inrichting van waterlichamen en het tijdig uitvoeren van afgesproken maatregelen cruciaal blijft.
Extra inzet op emissiebeperking onder meer door glastuinbouw
Om knelpunten aan te pakken, worden bestaande inspanningen binnen het KRW-impulsprogramma uitgebreid, waarbij van de landbouw en de glastuinbouw met name extra inspanningen worden gevraagd. Daarbij ligt de nadruk op:
• Snellere opsporing van vervuilingsbronnen
• Versneld terugkoppelen van meetgegevens aan telers
• Aanscherping van lozingsvergunningen
• Verplicht bewijs van mobiele zuivering in de glastuinbouw
• Convenanten met gemeenten tegen indirecte lozingen
• Extra investeringen in waterzuivering
• Regionale impulsen en aangepaste uitvoeringsprogramma’s
Voor 42 KRW-genormeerde chemische stoffen is een specifiek uitvoeringsplan opgesteld. Dit sluit voor gewasbeschermingsmiddelen aan op het bredere Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming.
Herbeoordeling elf werkzame stoffen
De ministeries van landbouw en IenW starten een herbeoordeling van elf gewasbeschermingsmiddelen die KRW-normen overschrijden en hoofdzakelijk uit de landbouw afkomstig zijn. De stoffen worden in de brief niet met naam genoemd, maar zijn op basis van eerdere analyses bekend als structurele knelpunten.
Belangrijke aanleiding is de afwijking tussen toelatingsnormen en de milieukwaliteitsnormen van de KRW. Om deze herbeoordeling goed uit te voeren, wordt gewerkt aan een aangepaste beoordelingsmethodiek. In 2026 moet een interim-methodiek beschikbaar zijn, waarmee de herbeoordelingen kunnen worden uitgevoerd. Vanaf 2027 volgt de definitieve methodiek. Nederland pleit er daarnaast voor om toelatingsnormen en milieukwaliteitsnormen op Europees niveau beter op elkaar af te stemmen – in ieder geval voor stoffen die EU-breed geharmoniseerd zijn.
Vertekend beeld
Kijkend naar alle individuele kwaliteitsnormen is en wordt er al grote vooruitgang geboekt in Nederland. Aan circa 80% van de KRW-doelen wordt voldaan. Daarom heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat ook een visiedocument naar de EU gestuurd om de voortgang op de laatste manier te beoordelen. Volgens de minister is het echter onwaarschijnlijk dat in 2027 de volledige 100% gehaald zal worden. In EU-verband wordt daarom intensiever samengewerkt aan kennisdeling en verantwoording.
Het gehanteerde zogenoemde one out – all out-principe zorgt daarbij wel voor een sterk vertekend beeld. Als een waterlichaam niet aan het gehele pakket van alle daaraan gestelde eisen en normen voldoet, dan wordt de kwaliteit van dat gehele water afgekeurd. Dus is het bijvoorbeeld sterk verbeterd van voorheen twee afdoende punten op totaal zeven beoordelingscriteria, naar zes van de zeven criteria, dan beoordeelt de KRW dat water nog steeds als volledig onvoldoende.
Niet achterover leunen
De waterkwaliteit in glastuinbouwgebieden is de afgelopen tien jaar verbeterd, staat in De Staat van het Water. Toch is die verbetering nog onvoldoende om de doelen van de KRW met betrekking tot gewasbeschermingsmiddelen en nutriënten te halen. Wetswijzigingen moeten hierin verbetering brengen. Ze zijn erop gericht om lekstromen sneller op te sporen, onder andere via verplichte stikstofmetingen bij onderbemaling en om toezicht beter mogelijk te maken, door bijvoorbeeld verplichte natriummetingen en het bewaren van bewijsvoering van mobiele zuivering. Ook gaan glastuinbouwbedrijven jaarlijks rapporteren hoe zij voldoen aan de zuiveringsplicht voor gewasbeschermingsmiddelen.
Dat er vooruitgang wordt geboekt, is echter voor de tuinbouw nog zeker geen reden om achterover te gaan leunen. Beleidsspecialist Water en Omgeving Guus Meis van Glastuinbouw Nederland: „Laten wij zorgen dat het in ieder geval niet aan ons als glastuinbouw ligt, als de doelen niet gehaald zouden worden. Dat zijn wij als sector aan ons imago verschuldigd. In het totale speelveld van waterkwaliteit vormen wij als glastuinbouw slechts een radertje. Maar als intensieve agrarische sector staan we wel prominent in beeld.” Want voor milieuorganisaties is het altijd makkelijk scoren met berichten over ‘gif’ in de sloten.
Gevolgen van niet halen KRW-doelen
Binnen de KRW zijn uitzonderingen mogelijk. Uit een juridische analyse van de KRW-aanpak door de Landsadvocaat blijkt echter dat het beroep op uitzonderingen – met name bij normoverschrijding door mest en gewasbeschermingsmiddelen – juridisch risicovol is.
Als de KRW-doelen in 2027 niet gehaald worden, kan Nederland boetes of dwangmaatregelen van de EU opgelegd krijgen. Die boetes kunnen naar lagere overheden doorgeleid worden, zodat ook de tuinbouw dat uiteindelijk gaat voelen. Daarnaast neemt de kans op rechtszaken de komende jaren toe. Belanghebbenden kunnen via de rechter extra maatregelen afdwingen, of afgiftes (bouw)vergunningen laten weigeren, indien investeringen een negatieve invloed zouden kunnen hebben op de waterkwaliteit.
Met de Omgevingswet, in werking sinds 1 januari dit jaar, is veel meer bevoegdheid terechtgekomen bij lagere overheden. Dit vergroot de kans dat overheden op lokaal niveau besluiten dat bepaalde middelen daar niet meer mogen worden toegepast. Ook op de beschikbaarheid van gewasbeschermingsmiddelen heeft de waterkwaliteit invloed. Als er ‘te veel gedoe’ is rond middelen die normoverschrijdingen veroorzaken in het oppervlaktewater, kan dit voor toelatingshouders reden zijn om toelatingen in te trekken of niet langer te verdedigen en te verlengen.
In de komende Vakblad voor de Bloemisterij, dat 18 augustus verschijnt, staat een interview met Hans Willems, voorzitter werkgroep Water CropLife NL, over de extra KRW-maatregelen.
