De lelieteelt in de open grond heeft haar middelengebruik per hectare enorm teruggebracht sinds 2020. Dat blijkt uit de nieuwste cijfers, gebaseerd op het jaar 2024, van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over het gewasbeschermingsmiddelengebruik bij 44 landbouwgewassen. Het gebruik in de lelieteelt is per hectare meer dan gehalveerd, namelijk 59 procent verminderd.
Ook de andere bloembolgewassen zoals tulp, narcis, hyacint en gladiool laten een lager middelengebruik per hectare zien, aldus het CBS. Het gaat dan om het totale gebruik in een gewas gedeeld door het totaal aantal hectare met gewasbeschermingsmiddelen (dosering). Bij de CBS-cijfers moet wel worden bedacht dat de cijfers een optelling zijn van zowel chemische als groene middelen.
De reductie is het sterkst te zien bij lelies. Waar in 2020 nog 113,7 kg werkzame stof per hectare werd gebruikt, was dat vier jaar later, in 2024, 46,5 kilogram per hectare in de lelieteelt. De afname van ongeveer 67 kg werkzame stof komt door 45 kg minder gebruik van middelen op basis van paraffine olie. De andere 20 kg minder gebruik betreft schimmel- en bacteriënbestrijders, zo viel het middel mancozeb weg. Zowel in 2020 als 2024 was tweederde van de gebruikte hoeveelheid werkzame stof per hectare in de lelieteelt afkomstig uit middelen op basis van paraffine olie. Deze middelen worden in de verordening als groene gewasbeschermingsmiddelen gezien.
Van oneervolle plek één af
In 2020 was de lelieteelt van alle landbouwgewassen, inclusief die van onder glas, nog de grootste gebruiker van werkzame stof per hectare, en in dat jaar volgden de teelten, ‘chrysanten onder glas’ en ‘rozen onder glas’ als respectievelijk de tweede en derde grootverbruiker. Met de flinke reductie in 2024 voor de lelieteelt, is dit bloembollengewas van de oneervolle plek één gehaald. Daarbij moet wel gezegd worden dat een hoger gebruik per hectare onder glas volgens het CBS deels komt door de inzet van microbiologische, groene middelen. ‘Bij lelies daalt het gebruik per hectare van vooral paraffineolie fors’, aldus het CBS in een toelichting.
Ook andere bloembollen gunstiger
Kijkend naar de andere bloembolgewassen vallen de cijfers in 2024 van het gebruik van werkzame stof per hectare ook gunstiger uit dan in 2020. In tulpen werd er 43 procent minder kg werkzame stof per hectare gebruikt, in narcis werd een daling van 28 procent gezien in 2024 en voor hyacint was dat bijna 36 procent. Ook gladiolen gebruikten veel minder werkzame stof per hectare, namelijk 57 procent.
Landbouw scoort in zijn geheel beter
Wordt naar het grotere geheel gekeken, dus het aantal kilogrammen werkzame stoffen dat gebruikt wordt in de landbouwgewassen, dan gebruikte de landbouw in 2024 totaal 3,9 miljoen kilogram gewasbeschermingsmiddelen en dat is 22 procent minder dan in 2020. Bij de lelieteelt was deze totale afname maar liefst 55%.
In 2024 gebruikte de landbouw, net als in 2020 overigens, meer dan de helft van de gewasbeschermingsmiddelen in de teelt van aardappelen (poot-, consumptie- en zetmeelaardappelen) en lelies. Voor de lelieteelt gebruiken bollentelers in 2024 273 duizend kilogram middelen, in 2020 was dat nog 601 duizend kilogram. Lelietelers gebruikten 220 duizend kilogram minder paraffineolie, aldus het CBS. Het schimmelbestrijdingsmiddel mancozeb is inmiddels verboden; in 2020 gebruikte de lelieteelt daar nog 114 duizend kilogram van. Daardoor pakt het middelengebruik voor schimmelbestrijding voor lelies in 2024 72 procent lager uit dan in 2020.
Plek 5 in plaats van 2
De lelieteelt staat nu op plek vijf van de gewassen met het hoogste verbruik gewasbeschermingsmiddelen en in 2020 stond dit gewas nog op plek 2, achter pootaardappelen. Kijkend naar de cijfers van 2024 zit de teelt van pootaardappelen (plek 1), zetmeelaardappelen (plek 2), peren (plek 3) en consumptieaardappelen (plek 4) nog voor de lelieteelt op plek 5. Tulpen staan op plek 7, narcis op plek 14 en hyacint op plek 15.
‘Halvering onderstreept verduurzaming sector’
De KAVB reageert positief op de nieuwe cijfers. De cijfers laten zien dat de gehele bollensector het middelengebruik gemeten in kilogrammen actieve stof heeft gehalveerd. Hester Maij, voorzitter KAVB: „De halvering van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen onderstreept de actieve inzet van de sector voor verduurzaming. De sector laat hiermee zien dat we verduurzaming van de bollenteelt serieus aanpakken.”
De KAVB wijst op de gezamenlijke ambitie ‘Toekomst Bollenvak’ waar de sector ketenbreed werkt aan een toekomstbestendige, milieubewuste bollenteelt. ‘Ook regionaal bouwen onze kwekers in verschillende duurzaamheidsprogramma’s verder aan een duurzame en toekomstige bollenteelt: fieldlabbol.nl, dedrentselelie.nl, praktijknetwerkbloembollenteeltflevoland.nl en Regiocertificering’, somt de belangenbehartiger op.
Verklaring van daling
De gigantische daling in het middelengebruik verklaart de KAVB door meerdere ontwikkelingen. Zo noemt ze duurzame innovaties die versneld in bollenteelt worden toegepast, maar ook het feit dat kwekers bij nieuwe rassen voor meer weerbare rassen kiezen die minder gevoelig zijn voor ziekten en plagen. Ook digitale en nieuwe precisietechnologie zorgen voor een efficiëntere inzet van middelen en dragen bij aan verdere reductie. Daarnaast is sinds 2020 de registratie van een aantal actieve stoffen komen te vervallen. ‘Deze middelen droegen per bespuiting aanzienlijk bij aan de totale hoeveelheid gebruikte actieve stof’, stelt de KAVB.
