Zowel het areaal als de omzet van gecertificeerd biologisch neemt toe. Logisch ook want de aandacht voor biologisch is groot, zo merkte de nieuwe vereniging Biologische Sierteelt Nederland. Maar ondanks de groei en de aandacht, blijft het Nederlandse areaal achter bij Europa.
Het biologische land- en tuinbouwareaal in Nederland steeg in 2024 met ruim 4,7% naar 91.527 ha. Daarmee is nu 5,1% van het landbouwareaal biologisch. Ondanks deze positieve ontwikkeling blijft Nederland wel achter bij het EU-gemiddelde dat in 2023 op 10,9% lag. In Europa groeide het totale biologische landbouwareaal naar 19,5 miljoen ha. Landen als Oostenrijk, Estland en Zweden lopen hierin voorop waar respectievelijk 27, 23 en 18% van het totale land en tuinbouwareaal biologisch is.
Als er naar de verkoop wordt gekeken, dan wordt in Duitsland de hoogste omzet gehaald als het om biologisch gaat. In 2023 werd €16,1 miljard omgezet aan biologische producten. Frankrijk en Zwitserland zijn na Duitsland de twee landen waar het meeste biologisch wordt verkocht.
Sierteelt
Als er specifiek naar de sierteelt of zelfs naar de boomkwekerij wordt gekeken, dan blijft de ontwikkeling achter ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde en dus helemaal ten opzichte van het Europese gemiddelde. In 2023 was het areaal biologische boomkwekerij en vaste plantenteelt in Nederland 122 ha.
Als er naar het aantal bedrijven wordt gekeken, was in 2023 van de boomkwekerijsector, inclusief de vaste plantenteelt, 2,5% van het aantal bedrijven gecertificeerd biologisch. Dat is de helft ten opzichte van het gemiddelde in de land- en tuinbouw. Toch worden er wel degelijk stappen gemaakt. In 2015 was in de boomkwekerij namelijk slechts 1% van de bedrijven biologisch.
Wordt er naar het areaal gekeken, dan ligt het percentage echter met slechts 0,7% in 2023 aanzienlijk lager. Dit komt omdat de gemiddelde omvang van biologische bedrijven relatief kleiner is dan die van de gangbare bedrijven.
Waarom de sierteelt en specifiek de boomkwekerijsector achterblijft ten opzichte van de andere sectoren is gissen. „Maar vraag speelt hierin natuurlijk wel een belangrijke rol. Bij voedsel is meer aandacht voor biologisch. Sowieso is vanuit de consument meer aandacht voor biologisch dan binnen de business-to-businessmarkt of bij de overheid”, verklaart Maaike Raaijmakers, projectleider kennis en innovatie bij Bionext, de branche-organisatie voor de biologische land- en tuinbouw. „Het afvlakken van het duurzaam inkoopbeleid ten aanzien van openbaar groen speelt, denk ik, een belangrijke rol in het achterblijven van de boomkwekerij ten opzichte van de andere sectoren.”
Bevorderen biologische sierteelt
Vanuit Bionext is er afgelopen jaren extra aandacht besteedt aan de biologische sierteelt. Dit is gedaan door middel van het project Kennisplatform voor de biologische sierteelt dat in mei 2022 van start ging en na drie jaar, eind april dit jaar, werd afgesloten. Doel van het project was het creëren van een kennisplatform voor de biologische teelt waar kennisuitwisseling en samenwerking tussen biologische sierkwekers en met potentiële omschakelaars werd bevorderd. Het kennisplatform moet de duurzaamheid in de sierteelt vergroten door de verspreiding van bestaande kennis uit onderzoek en praktijk; daarnaast wil het platform het verdienvermogen van de biologische sierkwekers verbeteren door inzicht in de kostprijs te vergroten, en door afzetzekerheden en ketensamenwerking te bevorderen.
In de drie jaar van het project zijn er diverse studiebijeenkomsten, trainingen en bedrijfsbezoeken georganiseerd. Bezoeken aan kwekerijen, veiling en bijvoorbeeld Intratuin.
Terugkijkend op het project is Raaijmakers tevreden met de resultaten. „Er is veel kennisuitwisseling geweest. Tussen kwekers onderling en tussen gecertificeerde kwekers en kwekers die interesse hebben om om te gaan schakelen. Maar er zijn ook goede gesprekken geweest tussen kwekers, handel en winkelbedrijven.” En dat laatste is volgens Raaijmakers nuttig en ook broodnodig. Want aan haar gevraagd waar het grootste knelpunt zit in de omschakeling noemt zij toch de afzet. „Ik zeg niet dat biologisch teelttechnisch niet de nodige uitdagingen heeft, maar qua afzet moet een kweker weer helemaal opnieuw beginnen. Het is niet zo dat je biologisch gaat kweken en je planten aan dezelfde klanten kwijt kan als voorheen. En dat is lastig, want het is in dat opzicht alsof je een nieuw bedrijf begint.”
BSN
Tijdens de looptijd van het project werd op 5 maart 2024 ook de belangenvereniging Biologische Sierteelt Nederland opgezet. Deze vereniging is geen concurrent van Bionext, maar onderdeel van (zie kader Bionext).
De behoefte aan een belangenvereniging voor de sierteelt was er al jaren, volgens voorzitter Geert op ’t Hof. Maar het bleef over de jaren heen beperkt tot samenwerkingen binnen projecten waar de focus vooral lag op het doorbreken van het kip-en-ei-effect van te weinig aanbod of te weinig vraag. „Samenwerking vergroten en kennis verspreiden is iets anders dan vergroten van vraag en aanbod”, verduidelijkt voorzitter Geert op ’t Hof. Om daar realistisch aan toe te voegen: „Daar is wel een kritische massa voor nodig.” En met de aansluiting van biologische vasteplantenkwekers en biologische bollenkwekers bij de biologische snijbloemenkwekers, de initiatiefnemers, is die kritische massa volgens hem bereikt. En onder vaste planten verstaat de vereniging dat eigenlijk alle boomkwekerijproducten; alles wat gekweekt wordt om buiten vast in de grond te kunnen komen staan.
Waarom de tijd vorig jaar wel rijp was? „Er kwamen op dat moment veel positieve ontwikkelingen samen. De verschillende biologische sierteeltsectoren maken door een groeiende vraag vanuit de markt een sterke groei door. En in antwoord op een brief aan de Tweede Kamer van Martin Heutink heeft de overheid een duidelijke ambitie uitgesproken om de biologische productie in Nederland te versterken. Daardoor stonden vorig jaar alle seinen op groen. Het informele netwerk binnen de biologische sierteelt was er al. Daar is ook binnen het platform een mooie basis voor gelegd. Maar we wilden het officieel maken en ons verenigen tot Biologische Sierteelt Nederland.”
Afgelopen maart was de eerste jaarvergadering. Na één jaar telt Biologische Sierteelt Nederland in maart 22 leden met snijbloemen, 10 met vaste planten en bomen, 7 met bollen en 1 met zaden. Dat is 78 ha biologische teelt in de vollegrond, 2,5 ha containerteelt en 1,5 ha onder glas. Er zijn zes gastleden. Op de jaarvergadering meldden zich 7 potentiële leden en 4 potentiële gastleden. „Daar is een aantal van inmiddels daadwerkelijk lid geworden. Het blijft wat dat betreft mooi doordruppelen.”
Een lidmaatschap kan alleen voor gecertificeerde biologische kwekers of die hun registratie voor omschakeling reeds hebben lopen. Kwekers die wel interesse hebben maar nog niet officieel in omschakeling zijn, kunnen gastlid worden. Op deze manier profiteren ze wel van de kennisuitwisseling en dus ook van onder andere de excursies die worden georganiseerd, maar een gastlid heeft geen stemrecht. „Inspraak blijft op deze manier voorbehouden aan de mensen die daadwerkelijk biologische kweken”, aldus Op ’t Hof.
Stappen gezet
Wat is er in dat jaar gebeurt? „Er is in ieder geval heel veel aandacht., daar hebben we geen klagen over”, aldus Op ‘t Hof. Op 18 juni 2024 bood BSN haar drie-puntenplan aan Tweede Kamerleden aan. Daarin werd gevraagd om eerlijke kansen voor de biologische sierteelt met concrete overheidsmaatregelen voor bedrijfseconomische knelpunten: kosteloze biologische certificering, waardering van het Skal-keurmerk middels lastenverlichting en meer biologische inkoop door de overheid. Landbouwminister Femke Wiersma reageerde terughoudend; ze ziet slechts beperkte mogelijkheden om er invulling aan te kunnen geven.
De enige toezegging die de bewindsvrouw deed, was de mogelijkheden te verkennen om een groter aandeel biologisch plantgoed en biologische bloemboeketten in te kopen binnen de overheid. In juli kwam hier verandering in. Eind juli stelde demissionair landbouwminister Wiersma naar aanleiding van de petitie van de BSN alsnog voor een verkenner aan te stellen voor de inkoop van biologische sierteeltproducten. Vanuit de overheid is er een eerste verkenning gedaan naar de mogelijkheden om een groter aandeel biologisch plantgoed en biologische bloemboeketten in te kopen binnen de overheid.
Uit een Kamerbrief blijkt dat de inkoop van (biologische) sierteelt binnen de rijksoverheid divers en complex is. „De inkoop wordt niet centraal gereguleerd en in de praktijk kiest iedere organisatie (of organisatieonderdeel) haar eigen aanpak. Daardoor is onbekend hoeveel er momenteel biologisch wordt ingekocht”, aldus Femke Wiersma. Zij laat weten dat er momenteel wordt onderzocht of het mogelijk is om de criteria die gericht zijn op maatschappelijk verantwoord inkopen aan te passen, waarbij ’biologisch als gunningscriterium meegenomen zou kunnen worden’.
Versnelling
Raaijmakers: „En dat zou een mooie stap zijn om de ontwikkeling in de boomkwekerij te versnellen. Want als niet de prijs, maar biologisch gekweekt bepaalt of je mag leveren, wordt het voor kwekers ook rendabel om de stap te maken.”
Waar de biologische sierteelt in Nederland over vijf jaar staat, vinden zowel Raaijmakers als Op ’t Hof moeilijk te voorspellen. Raaijmakers: „We zitten in een tijd dat er veel aandacht in de media is voor biologisch, maar tot op heden heeft dat nog niet voor de versnelling gezorgd die je naar aanleiding daarvan misschien zou verwachten. De vraag is of en wanneer die versnelling er wel komt. Maar het zou mooi zijn als het areaal over vijf jaar vertienvoudigd is.” Raaijmakers erkent dat het misschien ambitieus klinkt, maar in 2023 was het areaal in totaal 122 ha, een toename van 30 ha ten opzichte van het voorgaande jaar. „Omdat het areaal nu nog beperkt is, is het makkelijker om te verdubbelen of zelfs te vertienvoudigen dan wanneer het areaal al groot is.”
Op ’t Hof is het daarin met Raaijmakers eens. Hij verwacht of hoopt in ieder geval dat die versnelling ergens de komende vijf jaar wel wordt ingezet. „De tijd is er nu wel rijp voor.”
Bionext
Bionext is de belangenvereniging van de biologische land- en tuinbouwketen. Het is een coöperatieve vereniging gedragen door drie verenigingen, die ieder hun eigen schakel in de keten vertegenwoordigt. Samenwerking in de keten is van groot belang voor kwantitatieve en kwalitatieve groei, aldus de organisatie.
Het Biohuis is de vereniging voor de biologische producenten, dus voor de boeren en tuinders. Onder het Biohuis hangen weer sectorverenigingen waarvan de kwekers en boeren lid zijn. Voor de sierteelt is dit de Biologische Sierteelt Nederland die vorig jaar werd opgericht. Tot die tijd konden kwekers wel individueel lid worden.
BioNederland is er voor de handelsbedrijven en Biowinkelvereniging is het cluster voor de biologische winkels. Iedere vereniging staat op zichzelf en zorgt voor de behartiging van zijn belangen en uitwisseling van kennis. Daar waar een gezamenlijk belang is, wordt gezamenlijk opgetreden. Bionext als overkoepelend orgaan zet in op samenwerking en overleg tussen de partijen in de keten.
RVO, Bionext en BSN
De overheid heeft het actieplan Groei biologische productie en consumptie gelanceerd. Doel is om in 2030 het biologisch landbouwareaal te laten groeien naar minimaal 15% van het totaal areaal. Op de site staatvanbiologisch.nl van de overheid is informatie te vinden over het actieplan en doelstellingen. Kwekers die nadenken over omschakelen kunnen via deze site ook vragen stellen. Vragen over eventuele beschikbare subsidies zullen door het RVO worden opgepakt, praktische vragen ten aanzien van omschakelen worden doorgezet naar Bionext en BSN, vragen ten aanzien van certificering worden doorgezet naar Skal, die hiervoor verantwoordelijk is.
Bionext adviseert kwekers die willen omschakelen ook te kijken naar subsidiemogelijkheden die de betreffende provincie biedt.
